Son zamanlarda duyduğumuz belki de hayatımıza kazandırmaya çalıştığımız hedeflerimizden biri ‘mindful yaşamak’. Peki, nedir bu ‘mindfulness’ kavramı, ‘mindful’ yaşamak nedir, nasıl yapılır?
Bilinçli farkındalık (Mindfulness); şimdiki an içerisinde olup bitenlere dikkat etmeyi, bu dikkatin niteliğini fark etmeyi ve tüm bu dikkat edilenleri (olaylar, durumlar, uyaranlar, vb.) yargılamaksızın kabul etmeyi içerir. Bilinçli farkındalık; yalnızca şimdiki anı kabul etmek ya da şimdiki anı yaşamak değildir. Bu kavramın anlaşılması gereken iki boyutu vardır. İlk boyut; şimdiki an (mevcut an) içerisinde olanları fark etmek, ikinci boyut; tüm bu fark edilenlerin karşılanma biçimi. Yani bilinçli farkındalığın algılama ve algılananı kabul etme şeklinde bir yaklaşım olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü sadece algılamak dikkatten ibarettir. Bilinçli farkındalık ise; mevcut anı bilinçli bir şekilde akıl, sevgi ve şefkat dolu bir kalp ile algılamaktır.
Mindfulness Temelli Uygulamalar
Mindfulness temelli uygulamalar, terapötik bir müdahale şekline gelmeden yüzyıllar önce Uzakdoğu öğretilerinde geniş yere sahipti ve Uzakdoğu kültüründe ‘Sutta’ olarak adlandırılıyordu. Budizm öğretilerinin tıp uygulamaları girişi ise Jon Kabat-Zinn ile olmuştur. Kabat-Zinn, geliştirdiği ‘Mindfulness Temelli Stres Azaltma Programı’ ile kronik ağrı sendromu yaşayan, HIV virüsü taşıyan ya da kalp rahatsızlığı olan kişileri farkındalık temelli uygulamalarla iyileştirmeyi hedeflemiştir.
Mindfulness Uygulamaları Nedir, Ne Değildir?
Mindfulness uygulamaları bilinenlerin aksine bir gevşeme egzersizi, olumlama tekniği, hiçbir şey düşünmeme değildir. Bu uygulamalar bilişsel uygulamalardır. Modernleşen dünyada giderek zayıflayan zihin-beden bağlantısını yeniden kurmak, güçlendirmek için yapılan, kişiye dikkatini nasıl ve nereye yönlendireceğini öğreten bedensel farkındalık çalışmalarıdır.
Peki Mindful Yaşamak Nasıl Mümkün?
Mindful yaşamak; geçmiş ya da gelecekte değil şimdiki zamanda yaşamak; otomatik, ezbere yaşantıyı bozmaktır. Ezbere yaşamaktan kastedilen ‘otomatik pilot’ tan çıkmaktır. Çoğu zaman yemek yerken ne yediğinizi bile fark etmeden yemeğinizin bittiği ya da trafikteyken aklınızın başka yerde olduğu ve arabayı ezbere bir şekilde kullandığınız oldu mu? Otomatik pilot ifadesi ile anlatılmaya çalışılan tam da bu. Otomatik pilottayken bilinçsizce yer, ezbere araç kullanır, karşımızdaki kişiyi dinliyormuş gibi yaparız ancak zihnimiz bambaşka yerlerde olur. Bu durum hayat kalitemizi büyük ölçüde etkilemektedir. Mindfulness uygulamaları bize otomatik pilottan çıkmayı ve bilinçli olarak anı yaşamayı öğretir.
Mindfulness bir beceridir. Bu beceriyi geliştirmek, mindful yaşayabilmek için zaman ayırmak, üzerine çalışmak gerekir. Konuyla ilgili makaleler ve kitaplar olmak üzere ülkemizde ve dünyada mindfulness çalışan, çalışma grupları düzenleyen, çalışma videoları paylaşan uzmanlar mevcut.
Günlük Yaşamınızda Yapabileceğiniz Önerilerden Biri: Mindful Yeme
Mindful yeme bir beslenme programı/diyet değildir. Burada kastedilen; yenilen besinlerden çok besinlerin ‘nasıl’ yendiğidir. Çok stresli ya da tam tersi çok mutlu olduğunuzda farkında olmadan aşırı yiyor musunuz? Mindful yeme; yemeklerle olan ilişkimizi, yemek yediğimiz anda farkında olmadığımız süreci fark etmemizdir.
Mindfulness tutumlarından olan ‘başlangıç ruhu’ bu sürece fayda sağlayabilir. Kabat-Zinn başlangıç ruhunu; yiyecekleri ilk defa görüyormuşuz gibi karşılamak olarak ifade etmektedir. Böylece yapılması gereken en önemli şeylerden biri; başlangıç ruhu ile yiyecekleri ilk defa görüyormuş gibi karşılayabilmek. Yiyecekleri 5 duyu ile algılayarak yiyeceklerin tadına, dokusuna, kokusuna dikkat edip tadını arttırabilir, bu sayede otomatik pilottan çıkarak yavaş yavaş ve besinleri iyice çiğneyerek yiyebilirsiniz. Yeme esnasında açlık/tokluk sinyallerinin farkında olarak ihtiyacınız kadar olanı ve daha sağlıklı besinleri tüketebilirsiniz. Tüm yemek boyunca yapamasak bile ilk lokmamızı mindful yemeye çalışmak, yiyeceklerle olan ilişkimizin de mindful olmasını kolaylaştıracaktır.
Mindful yemeye çalışmanın önemi üzerine durulacak olursa mindful yeme; besinlerle olan ilişkiyi düzenleyerek bunlarla ilgili düşüncelerin, duyguların ve davranışların farkına varılmasını sağlar. Zararlı yeme tutumlarının farkına varılmasını sağlayarak bu durumun sonlanmasına imkân sunar. (Örneğin; tv karşısında film izlerken farkında olmadan aşırı yeme, vb.) Ayrıca kilonun kontrol edilmesine, sağlıklı beslenmenin alışkanlık haline getirilmesine yardımcı olur.